دقایقی با صدای بلند فکر کردن

روزهای ابری واشنگتن-ریاض و پاس‌گل‌هایی که تهران به اوت می‌زند

به رغم لابی سنگین عربستان سعودی علیه قانون تازه ضدتروریسم در آمریکا، کنگره این کشور وتوی رئیس‌جمهور را شکست و حالا بازماندگان قربانیان یازده سپتامبر می‌توانند در دادگاههای داخل آمریکا علیه دولت سعودی اقامه دعوا کنند. طبیعتا دولت سعودی در این دادگاهها حاضر نخواهد شد و از همان ابتدا صلاحیت یک دادگاه داخلی را برای به محاکمه کشاندن یک دولت خارجی رد خواهد کرد. اما دادگاه کماکان تشکیل خواهد شد و اگر قاضی، متهم را (یعنی دولت عربستان سعودی را) مجرم تشخیص بدهد، به احتمال زیاد آن را به پرداخت جریمه محکوم خواهد کرد. دولت عربستان کماکان زیربار نخواهد رفت. و این احتمال وجود دارد که شبیه بلایی که سر پول‌های دولت ایران آمد، پول و اموال متعلق به دولت عربستان سعودی در خاک آمریکا برای پرداخت غرامت‌هایی که شاید چند صد میلیون‌دلاری باشند، مصادره شوند.

این سومین بار در دوره دوم ریاست جمهوری اوباماست که مقتضیات پیرامونی سیاست خارجی آمریکا به دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی پاس گل می‌دهد. نخستین بار مخاصمه تاریخی اسرائیل و آمریکا (و تا اندازه‌ای رویارویی شخصی نتانیاهو – اوباما) بود که ایران تصمیم گرفت به روی خودش نیاورد. سه سال پیش وقتی اوباما گوشی را برداشت و به روحانی زنگ زد، احتمالا حتی دیگر حوصله نتانیاهو را هم نداشت. روابط دو کشور اسرائیل و آمریکا به یکی از تاریک‌ترین دوره‌های خود در دو دهه اخیر رسیده بود و اوباما همه اعتبار و حیثیتش را برای توافق با ایران هزینه کرده بود. تلفن اوباما به روحانی، پاس گلی بود که ایران تصمیم گرفت به شکل فیلسوفانه‌ای نادیده بگیرد! یعنی ایران حتی به اوت هم نزد. رویش را برگرداند و خیره شد به یک طرف دیگر. همینقدر منفعلانه و بی‌خاصیت.

دومین بار که فرصتی استثنایی برای تغییر تاکتیکی روند بازی و تبدیل کردن ایران به شریک استراتژیک آمریکا در منطقه فراهم شد، توافق هسته‌ای بود. البته بیشتر از خود توافق، فضای احساسی فردای توافق این فرصت را به وجود آورد. در آن مقطع حتی جزئیات توافق آنقدر مهم نبود، بلکه واکنش رسانه‌ها – چه در داخل و چه در خارج – موجب شده بود که زمینه «چین شدن» ایران بیش از هر زمانی فراهم شود. جان کری، کسینجر‌گونه چشمش به تهران بود و بال‌بال می‌زد یکی دعوتش کند به جزیره کیش، ولو یواشکی! این‌بار اما ایران تصمیم گرفت که پاس گل را بگیرد و به جای بازکردن دروازه خالی حریف، با یک پاس رو به عقب همه چیز را عقب بیاندازد. چرا؟ چون آیت‌الله خامنه‌ای وحشت کرده بود و هنوز مطمئن نبود که گل تاریخی تجدید روابط با آمریکا را کدام یک از بازیکنانش باید بزند.

حالا بعد از ماهها افزایش تبلیغات رسانه‌های آمریکایی علیه عربستان سعودی و بعد از دهها گزارش درباره روابط عربستان و القاعده و مستندهای یواشکی و تکان دهنده از  گردن زدن در ریاض و شورش شیعیان در شمال عربستان، کنگره آمریکا شمشیر را از روبست و کار را تمام کرد. این‌بار اما دولت اوباما وحشت‌زده از تبعات قانون جدید همه تلاشش را کرد که جلوی این قانون را بگیرد. حالا که دولت شکست خورده و این قانون تصویب شده، اگر همه چیز همانگونه پیش برود که برخی حدس زده‌اند، یعنی شکایت انجام شود، اموال سعودی مسدود شود و عربستان به تهدیدش عمل کند و اوراق قرضه دولت آمریکا را به حراج بگذارد و واشنگتن را زمین‌گیر کند، رویارویی آمریکا و عربستان، روزهای بسیار توفانی و پرماجرایی را پیش رو خواهد داشت. آن هم درست همزمان با روزهایی که تهران و ریاض آماده‌اند با هم گلاویز شوند.

جای خالی عربستان در سیاست خارجی خاورمیانه‌ای آمریکا می‌توانست با ایران پر شود. همانگونه که روزی جای خالی ایران (بعد از سال ۵۷) با عربستان پر شد. اما فعلا تیم دیپلماسی ایران، شبیه تیم ملی مایلی‌کهن، یک سر دارد و هزار سودا و انگار دعای کمیل بازیکنان از تمرینات روزانه برای زدن شوت توی دروازه مهم‌تر است. سخنرانی روحانی در مجمع عمومی به خوبی نشان داد که این تیم قابلیت برد و زدن گل را دارد. اما دستش جای دیگر بسته است و اینطور به نظر می‌رسد که تصمیمات ایدئولوژیک ضد دیپلماتیک، در جای دیگری گرفته می‌شوند. تجربه سیاست خارجی روحانی-ظریف، در کنار تجربیات کهنه‌تر مانند گفت‌وگوی تمدن‌های خاتمی نشان می‌دهند تا زمانی که این «جای دیگر» بی‌خیال نشود و از پافشاری ایدئولوژیکش درباره نظم جهانی دست برندارد، از گل خبری نخواهد بود و باز کلیت «ایران» بازنده نهایی خواهد بود.

شاپور بختیار و جنگ هشت ساله ایران و عراق

«پروژه «بختیار» دو روز پیش با مطلبی درباره نقش شاپور بختیار در حمله عراق به ایران به آخرش رسید؛ ۱۰ مطلب و دو ساعت و نیم برنامه رادیویی برای بررسی یکی از سوء‌تفاهم‌برانگیز‌ترین چهره‌های تاریخ معاصر. بختیار برای برخی یکی از «وطن‌پرست‌‌ترین
سیاستمداران تاریخ معاصر ایران است و همان گروه خیلی خوب می‌دانند که او در تمام سالهای جنگ ایران و عراق، از صدام پول می‌گرفته و حیات تشکیلاتش به دولت بعثی عراق وابسته بوده! حالا بماند که نظراتش و گفت‌وگوهای دو نفره‌اش با صدام حسین، احتمالا در حمله عراق و آغاز جنگ هم بی‌تاثیر نبوده. طرفداران بختیار چرا از این مساله ناراحت نیستند؟

ریشه اختلافات نه در فهم «وطن‌پرستی» و «وابستگی» و «وطن‌فروشی»، که در برداشت‌های گوناگون از مساله «جنگ» است. در جریان تهیه این مستند متوجه شدم که برخی از همکاران سابق بختیار که در پی انقلاب، ایران را ترک کردند، تصور دقیقی از «جنگ» ندارند. «جنگ» برایشان یک واژه روی کاغذ است، نه بیشتر. اتفاقی که رخ داده. حالا که چی؟ جنگ شد که جنگ شد. خمینی هم مقصر بود. انقلابیون هم مقصر بودند. فقط صدام که نبود. سپاه هم بود. یکبار به یکی‌شان گفتم در مقطعی از جنگ، صدام حسین کشتار غیرنظامیان را در شهرهای بزرگ آغاز کرد. او خیلی خونسرد جواب داد: «در جنگ که حلوا پخش نمی‌کنند».

و این برداشت از «جنگ» به طرفداران شاپور بختیار خلاصه نمی‌شود. حالا که بیش از دو دهه از آن هشت سال پرنکبت گذشته، کماکان گروه‌های مختلفی همین‌قدر با جنگ بیگانه‌اند و مخالفت اصولی با «جنگ» برایشان یک ضرورت اخلاقی محسوب نمی‌شود. برای خیلی‌ها مساله این نیست که در جنگ، بمبی منفجر می‌شود. برای آنها مساله این است که بمب را چه کسی منفجر می‌کند. و تقریبا همه گروههای درگیر در جنگ یا طرفدار جنگ یا حتی معتقد به ضرورت جنگ، در افکار عمومی طرفدارانی دارند.

نخستین گروه از این بیگانگان با جنگ که این روزها بیش از دیگران به چشم می‌آیند، کسانی هستند که بر آتش دشمنی ایران و عربستان می‌دمند و آماده‌اند تا خود کعبه، خون‌بریزند و پیش بروند. این گروه، در کنار انرژی ویرانگر عرب‌ستیزی گروهی از ایرانیان، تبلیغات گسترده‌ای بر روی داعش انجام داده‌اند و کار را به جایی رسانده‌اند که بخش قابل توجهی از افکار عمومی ایرانیان با مداخله نظامی سپاه در سوریه موافق است و آن را به شکل قهرمانانه‌ای می‌ستاید. تصاویر کودکان حلب، برای این گروه پاسخ ساده‌ای دارد: «در جنگ که حلوا پخش نمی‌کنند».

در کنار همگونی تراژیک میان طرفداران بختیار و طرفداران «مدافعین حرم»، گروه سومی هم از ایرانیان مهاجر هستند که از جنگی رهایی بخش علیه نظام «جمهوری اسلامی» حمایت می‌کنند. برای آنها نیز «جنگ» بیشتر یک واژه است تا واقعیتی خشونت‌بار و درد آور که انسان‌ها را به فجیع‌ترین شکل ممکن می‌کشد و صدها هزار نفر را آواره و بی‌خانمان می‌کند. آنها می‌خواهند قبل از مرگشان حداقل یکبار هم شده برگردند و در خیابان ولی‌عصر قدم بزنند. حق هم دارند. ولی در دشمنی سیاسی با یک نظام ایدئولوژیک، جان صدها هزار نفر در لحظه‌ای بی‌معنی می‌شود، وقتی ملتمسانه سعی می‌کنند افکار عمومی را برای «جنگ» آماده کنند.

من هیچ قضاوتی درباره «مهین‌پرستی» و «ایران‌دوستی» این افراد و احساساتی از این دست ندارم. همه کسانی که در طی جنگ از صدام کمک مالی گرفتند، آنها در سوریه در حال آدمکشی هستند، و آنها که آرزو می‌کنند همین فردا یک ائتلاف بین‌المللی به ایران حمله کند، مدعی «وطن‌پرستی» هستند. شاید واقعا وطن‌پرستند. این مساله من نیست. اما درک ابعاد ضدبشری کشتار غیرنظامیان، به مرز و پرچم نیاز ندارد. نیازی نیست حتما ایرانی یا عراقی باشی. «جنگ» یک اقدام ضدانسانی است که در جریانش قربانیان بی‌گناه بسیاری به فجیع‌ترین شکل ممکن کشته می‌شوند و اثرات مخربش برای دهه‌ها بر روی نسل‌های مختلف باقی می‌ماند.

بله در جنگ حلوا پخش نمی‌کنند بلکه موشک پخش می‌کنند. چه استدلالی می‌تواند هرگز برای «جنگ» کافی باشد؟ چه آن موشکی که قرار است جزیره خارک را هدف بگیرد، چه آن گلوله‌ای که به سوی مخالفان بشار اسد در حلب شلیک می‌شود و چه آن بمبی که قرار است «شر سعودی» را کم کند … بختیار شاید سابقه قابل اعتنایی از مبارزه سیاسی مستمر برای رسیدن به آزادی در کارنامه خود داشت، اما آیا در قضاوت تاریخ، رابطه‌اش با صدام در تمام سالهای جنگ نادیده گرفته خواهد شد؟ دیگرانی که امروز برای «مدافعین حرم» سینه چاک می‌کنند، یا آنها که هر روز بر آتش عرب‌ستیزی و «سعودی هراسی» می‌دمند، چگونه قضاوت خواهند شد؟ اینها دقیقا در کدام طرف تاریخ ایستاده‌اند؟

سه نکته، به بهانه تیراندازی در کلوب شبانه همجنسگرایان در آمریکا

نفرت از همجنسگرایان یا هموفوبیا در هر هر سطحی، تفاوتی با اسلام‌هراسی، نژادپرستی و سکسیسم ندارد. این چهار باور، زمینه تبعیض‌های ناعادلانه‌اند. برای کسانی که باورهایی از این دست دارند، موضوعاتی چون تمایل جنسی، باورهای دینی، نژاد و جنسیت، فی‌نفسه ارزش یا ضد‌ارزش محسوب می‌شوند و مرزهای خوب و بد اخلاقی‌شان با معیارهایی هماهنگ می‌شود که در جامعه آزاد مبتنی بر عقلانیت مدرن، اهمیت ذاتی ندارند. همجنسگرا بودن یا دگر جنسگرا بودن، مسلمان بودن یا مسیحی بودن یا بی‌دین بودن، سفیدپوست بودن یا سیاهپوست بودن، زن بودن یا مرد بودن، نه به شهروند ارزشی می‌بخشد و نه او را بی‌ارزش می‌کند. اما در مقابل برخی معتقدند که دگرجنسگرایی ارزش است، مسلمان نبودن ارزش است، سفیدپوست بودن ارزش است و دست آخر، مرد بودن از زن بودن بهتر است. دنیای مدرن در تلاش است تا نظر این افراد را تغییر دهد.

در میان این چهار مقوله، در ایران امروز همجنسگراهراسی یکی از رایج‌ترین باورهاست که در میان همه گروهها دیده می‌شود و مرز طبقاتی هم ندارد: زنان و مردان، با سوادها و کم‌سوادها، بالاشهری‌ها و پایین‌شهری‌ها، پولدارها و بی‌پول‌ها، دین‌دارها و بی‌دین‌ها، حزب‌اللهی‌ها و لیبرال‌ها. در میان همه این گروهها، همجسگراهراسی یک باور رایج است که به آسانی به زبان می‌آید و خودآگاه و ناخودآگاه ترویج می‌شود. در نتیجه همجنسگرایان بیش از هر اقلیت دیگری در ایران با تبعیض‌های سرسخت و گاه خشونت‌آمیز جامعه روبه‌رو هستند و حتی جامعه مدنی کم رمق و کم توان ایران نیز در مواجهه با موج سهمگین همجنسگراهراسی ایرانیان، گامی موثر برنمی‌دارد. به همین دلیل است که در حال حاضر بیان نظرات تبعیض‌آفرین که بوی اسلام‌هراسی، نژادپرستی یا زن‌ستیزی بدهد، تبعات بسیار سهمگین‌تری نسبت به بیان نظرات همجنسگراهراسانه دارد.

و نکته سوم اینکه در کنار رواج گسترده هموفوبیا، اطلاعات دقیق و درست درباره آن و همچنین درباره همجنسگرایان و سبک زندگی‌شان بسیار محدود است و سطح دانش عمومی ایرانیان درباره این مقوله به شدت پایین است. به همین دلیل است که به عنوان نمونه یک روزنامه‌نگار تحصیلکرده در غرب، با تمایلات لیبرالی و افکار پیشرو، در جمع دوستانش به راحتی از واژه «کو…» برای توصیف مردان همجنسگرا استفاده می‌کند و با اعتراض کسی هم روبه‌رو نمی‌شود. یا مثلا همجنسگرایان به دلیل تمایلات جنسی‌شان فرصت‌های شغلی را از دست می‌دهند. یا گروه بزرگی معتقدند که همجنسگرایی یک بیماری است. همه اینها به دلیل ناآشنایی با «همجنسگراهراسی» از سویی و همجنسگرایان از سویی دیگر رخ می‌دهند. یکی از نخستین گام‌ها برای مبارزه با همجنسگراهراسی، امر آموزش است؛ آموزش اینکه همجنسگرا کیست و چرا باید مانند یک دگرجنسگرا از تمام حقوق یک انسان بهره‌مند شود و آموزش اینکه «همجنسگراهراسی» چیست و چگونه باید آن را از بین برد.

مولانا شاعر جهان است

مجادله بر سر مولانا ریشه در تداخل مفهوم مدرن «ملیت» با هویت یک شخصیت تاریخی دارد که در زمان حیاتش چنین مفهومی وجود نداشته و افغانستانی، ایرانی و ترکیه‌ای با این معنایی که ما امروز از این توصیفات می‌فهمیم، بی‌معنی بوده. به همین دلیل اصل ثبت شخصیت‌های فرهنگی به نام یک کشور مدرن، یک کار ذاتا مجادله‌برانگیز است. ملاک ملیت بخشیدن به یک شخصیت تاریخی به آسانی می‌تواند زیر سئوال برود؛ چه اگر معیار محل تولد باشد، چه زبان و چه محل مرگ.

هدف یونسکو برای ثبت آثار مکتوب مانند مثنوی، یادآوری ارزش‌های چنین اثری است. در ایران آموزش زبان فارسی به اشعار کلاسیک فارسی پیوند خورده. و برخلاف ادبیات مدرن که با شمشیر سانسور، زخم‌خورده و بیمار است، ادبیات کلاسیک همیشه روی سر ما جا داشته. اگر مولانا و اشعارش ارزشی دارند که قرار است با همت برنامه «حافظه جهانی یونسکو» فراموش نشوند، این ارزش دستکم در ایران نادیده گرفته نمی‌شود. حالا مولانا افغانستانی بوده، ایرانی یا ترکیه‌ای، همچنان در کنار دیگر غول‌های ادبیات فارسی، منبع آموزش زبان ما است.

این میان می‌ماند اقلیت متعصبی که در تلاشند سر و ته میراث فرهنگی بشر را بزنند و آن را در چاردیواری مرزهای خودساخته محصور کنند. شاید چنین کاری برای اسناد آستان قدس رضوی در دوران صفویه و منتخبی از نقشه‌های ایران در دوران قاجار معنادار باشد. اما وقتی پای مثنوی مولانا وسط است، صدور پاسپورت برای شاعری که بعد از ۷۵۰ سال، واژگانش فرهنگ‌ها و زبان‌های بیشماری را پشت سرگذاشته و دلهای بسیاری را از چهارگوشه جهان تصاحب کرده، بیشتر نقض غرض است تا ارج گذاشتن بر یک اثر فاخر ادبی. مولانا شاعر جهان است. فخر بشر. هر کجای دنیا که باشد. و خوش‌به‌حال آنها که می‌توانند اشعارش را به زبان اصلی‌اش بخوانند و بفهمند.

اقتصاد ایران و جهان تا سال ۲۰۳۰

-1x-1

بخش تحقیقات اقتصادی اداره کشاورزی آمریکا، یک مطالعه مفصل درباره میزان تولید ناخالص داخلی – جی‌دی‌پی – کشورها انجام داده و وضعیت را تا سال ۲۰۳۰ میلادی پیش بینی کرده. ضمن اینکه آمار سالهای مختلف به تفکیک و همراه با میانگین درآمد کشورها در یک دهه و درصد رشد اقتصادی از سال ۱۹۷۰ میلادی هم در کنار پیش‌بینی منتشر شده‌اند. به بیان ساده، آماری است از اینکه کجا بودیم، حالا کجائیم و به کجا می‌رویم. وضعیت اقتصاد ایران و گذشته و آینده وضعیت جیب ملت هم پیش‌بینی شده‌اند.

بر اساس این آمار:

میانگین درآمد سرانه هر ایرانی در دهه ۷۰ میلادی، دو برابر یک عراقی، کمابیش برابر با یک ترکیه‌ای و یک ششم یک عربستانی بوده.

این میانگین بین سال ۲۰۱۰ تا امروز و بر اساس پیش‌بینی‌ها تا ۲۰۲۰، کمابیش با یک عراقی برابر خواهد بود. حدودا یک پنجم یک عربستانی است. میانگین درآمد سرانه هر ایرانی در این دهه، نصف یک شهروند ترکیه است.

پیش بینی تا سال ۲۰۳۰ هم نشان می‌دهد که در پایان دهه ۳۰ قرن ۲۱، میانگین در آمد هر ایرانی بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۳۰، حدود دو هزار دلار کمتر از یک عراقی و حدود یک سوم یک شهروند ترکیه‌ای خواهد بود. در مقایسه با عربستان سعودی میانگین درآمد هر ایرانی یک ششم یک عربستانی خواهد بود.

در فهرست ۱۵ اقتصاد بزرگ دنیا، تا سال ۲۰۳۰، کماکان آمریکا در صدر فهرست خواهد بود  اما فاصله آمریکا و چین که اقتصاد دوم جهان است، به شدت کاهش خواهد یافت. در حال حاضر تولید ناخالص داخلی آمریکا دو برابر چین است اما در سال ۲۰۳۰،جی‌دی‌پی آمریکا نزدیک به ۲۵ هزار میلیارد و  جی‌دی‌پی چین بالای ۲۲ هزار میلیارد دلار پیش‌بینی شده‌اند.

پیش بینی شده تا سال ۲۰۳۰ هند به سومین اقتصاد دنیا تبدیل شود و ژاپن و آلمان و بریتانیا و فرانسه و برزیل را که در حال حاضر اقتصادهای بزرگتری نسبت به هند دارند، پشت سر بگذارد.

بر اساس این ارقام بریتانیا از اقتصاد پنجم دنیا به اقتصاد هفتم دنیا تبدیل خواهد شد و روند نزولی‌اش ادامه پیدا خواهد کرد.

از خاورمیانه در حال حاضر ترکیه و عربستان سعودی تنها کشورهای حاضر در میان ۱۵ اقتصاد بزرگ دنیا هستند. (ترکیه دوازدهم و عربستان چهاردهم است.) هر دوی این کشورها تا اندازه‌ای وضعشان نسبت به باقی اقتصادهای بزرگ و موفق بهتر خواهد شد و پیش‌بینی شده ترکیه یازدهم و عربستان سیزدهم شود.

پیش‌بینی شده که نیجریه تا سال ۲۰۳۰ هلند را پشت سر بگذارد و به چهاردهمین اقتصاد بزرگ دنیا تبدیل شود.

یکی از بخشهای دیگر مطالعات دولت آمریکا، سهم کشورها از اقتصاد جهانی است که برای آمریکایی‌ها اهمیت بسیاری دارد، چرا که یکی از معیارهای مهم برای تعیین وزن هر کشور در معادلات سیاسی-اقتصادی جهان محسوب می‌شود. سهم آمریکا از اقتصاد جهان تا قرن ۲۱ نزدیک به ۲۵ درصد بوده. به بیان دیگر، یک چهارم کل اقتصاد دنیا، اقتصاد آمریکا بود. اما در قرن حاضر این سهم سال به سال در حال کاهش است و پیش‌بینی شده تا سال ۲۰۳۰، سهم آمریکا از اقتصاد جهان، به حدود ۲۱ درصد برسد. (کمی بیش از یک پنجم.)

سهم ایران از اقتصاد جهان در سال ۱۹۷۰ حدود نیم درصد بوده که با افزایش بهای نفت سال به سال به این رقم اضافه شده تا به هشت دهم درصد در سال ۱۹۷۶ میلادی رسیده. در زمان انقلاب هفت دهم درصد بوده و بعد از انقلاب به چهار دهم سقوط کرده. در حال حاضر سهم ایران از اقتصاد جهان، شش دهم درصد است. پیش‌بینی شده که تا سال ۲۰۳۰ وضع به همین شکل بماند و میانگین ده سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۳۰، پنجاه و هشت صدم درصد پیش‌بینی شده.

وضعیت رقبای منطقه‌ای ایران به کلی متفاوت است. سهم عربستان سعودی از اقتصاد جهان در سال ۱۹۷۰، حدود سه دهم درصد بوده. (یعنی دو دهم درصد کمتر از ایران) اما در حال حاضر سهم آنها، ۹ دهم درصد است و پیش‌بینی شده تا سال ۲۰۳۰، میانگین ده ساله عربستان به یک و دو صدم درصد افزایش پیدا کند که تقریبا دو برابر ایران خواهد بود.

سهم ترکیه از اقتصاد جهان در سال ۱۹۷۰، ۷۵ صدم درصد بوده. به دلیل رشد اقتصادی کمابیش با ثبات، سهم آنها در حال حاضر یک و ۲۳ صدم درصد از اقتصاد دنیا است و این سهم تا سال ۲۰۳۰، به میانگین ده ساله یک و سی‌ودو صدم درصد افزایش خواهد یافت.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: