نمی دانم دقیقا چه بلایی سر آن زن آمد. ولی شایعاتی درباره حکم اعدامش هم شنیدم. حالا تهیه کننده و ناظر پخش آن برنامه بماند که احتمالا بیکار شدند.

اما نکته کلیدی این داستان، تاثیر و اهمیت سریالهای تلویزیونی و گاهی فیلمهای سینمایی بر روی زندگی ملت است. آدمهایی هستند که از توی همین سریالها سعی می کنند زندگی کردن یاد بگیرند. و داستانهای سریال می شوند تجربه زندگیشان. انگار نه انگار که یک سریال دیده اند. انگار یک سریال از روی زندگیشان ساخته شده است. این ماجرا تا همین حالا هم ادامه داشته. حتی گاهی سطح سواد طرف هم رویش تاثیر نمی گذارد.

ماجرا وقتی جالب می شود که توی این سالها پای سریالهای گران قیمت آمریکایی هم به تلویزیونهای ایرانیان باز شده؛ سریالهایی که البته دنیایی را مشغول خودشان کرده اند.

طنز وودی آلنی ماجرا آنجاست که بدانی این سریالها چطور نوشته می شوند و ادامه پیدا می کنند و از فصلی به فصلی دیگر بیننده را با خودشان می کشانند. از لا به لای نشریات مخصوص تفریحات این چنینی، خبرهای پشت صحنه ساخت این سریالها و گاهی لینکهایی که توی صفحه ویکی پدیای اینهاست می توانی حاشیه ها را دنبال کنی. منطق همه استودیوها ساده است. پول.

سریال برای پول درآوردن ساخته می شود و هیچ هدف دیگری ندارد. تا زمانی که مردم سریال را دوست دارند و استودیو می تواند از بغلش پول خوبی به جیب بزند هم ادامه پیدا می کند. اگر مخاطبش را از دست بدهد و هزینه هایش بیشتر از پول آگهی های لابه لایش بشود تعطیل می شود.

ملت از روی یک سریال زندگی کردن یاد می گیرند. شیفته روابط زناشویی قهرمانهایش می شوند. وسط دعواهای زناشویی خودشان، به حرفها و واکنشهای سریال ارجاع می دهند و با این استدلال که فلانی در فلان سریال آن کار را کرده، کارهای خودشان را توجیه می کنند.

بعد تعداد مخاطبان سریال در آمریکا سقوط می کند. تهیه کننده و تیم نویسنده ها باید یکجوری جمعش کنند. یکی می گوید شوهر را در تصادف بکشیم. آن یکی می گوید نه پایان تلخی است، بگذار زنش حامله شود. تهیه کننده می گوید اینجوری مردم انتظار دارند سریال ادامه یابد. آن یکی نویسنده که مجرد است و افسرده می گوید بگذاریم طلاق بگیرند. با طلاق سریال را تمام می کنیم. همه موافقت می کنند.

حالا بیننده خوش ذوق ما می خواهد از این سریال درس زندگی بگیرد. خیلی هم جدی است. هه … بهتر است طلاق بگیرد. واقعا آن بابا بهتر است از زنش طلاق بگیرد. بعد برای دوستانش بگوید کار خوبی کرده. درست مثل فلان شخصیت فلان سریال.

هر جوری بود پیدایش کردم. حالا هم دارم توی وبلاگی می نویسم که خودم به زور پیدایش کردم و هیچ جا لینکش نیست، وای به حال ملتی که قرار است این نوشته را بخوانند. معلوم نیست از کجا این را پیدا می کنند. شاید فیس بوکی – چیزی شبیه به این – شما را به اینجا رسانده. اگر اینطور است خدمتتان عرض کنم که در این لحظه حرف چندان مهمی برای گفتن ندارم. فقط می خواستم چند خطی توی وبلاگم بنویسم. خودبزرگ بینی روزنامه نگاری موجب می شود که گروه بزرگی از روزنامه نگارها، عارشان بیاید توی یک وبلاگ بنویسند. آخر چه معنی دارد که آدم برای خواننده هایی به اندازه انگشت های یک دست بنویسد؟

و نکته همین جا است. اینکه بالاخره در زندگی هر روزنامه نگاری لحظاتی هست که نوشتن بی تکلف برای یک گروه محدود از خواننده های – یحتمل گمنام – معنا پیدا می کند. اینکه چطور معنا پیدا می کند را هم از من نپرسید. چون اگر حوصله کنم دوباره وبلاگ بنویسم نمی خواهم علتش این لحظه بی خودی و بی حوصلگی باشد که آدم یهو دلش می خواهد دهنش را باز کند و برای یکسری آدم دیگر که آن طرف توی تاریکی نشسته اند سخنرانی کند.

بهرحال اگر به این خط رسیده اید عملا بازی تمام شده. من به خاطر یک وسوسه ناگهانی چیزی توی وبلاگم نوشته ام. شما هم در گشت و گذار بی هدفتان در اینترنت، وقتتان را با خواندن یک نوشته بی خودی هدر داده اید. حالا که هر دویمان راضی هستیم لطفا این صفحه را ببندید و  باقی وقتتان را جای دیگری هدر بدهید.

تف

میدان دودگرفته و هروئینی آزادی – ترافیک غریب و ماشین هایی که توی آفتاب به زمین دوخته شده اند – نشستن در میان راننده و یکی دیگر که دستش را از پنجره انداخته بیرون و شیراز می کشد – کاست آرین توی ضبط ماشین – لطفا شئونات اسلامی را رعایت کنید روی داشبورد

کلاس درسی که قرار است تا آخر دنیا طول بکشد – تمرکزی که سالهاست دود شده رفته هوا – سیگار کشیدن وسط کلاس به هوای شاشیدن – ریشه های انقلاب اسلامی توی ریش های استاد

پیاده گز کردن از بخارست تا خرمشهر – گرسنگی و بی پولی – آدمهایی که توی راه بی هوا توی چشمهات خیره می شوند – بوی علف کشیدن گروه پسرهای توی پیاده رو – اسکلت  رنگارنگی که روی تی شرتی هست و زیرش نوشته آیرون میدن

لواشک و میوه تازه – صدای آبشار و خنکی هوای وسط بهار نیمه شب دربند – مزخرف گفتن بی وقفه و قلیان و چایی و خرما – هوس های ممنوع، متبوع و همیشگی – صدای ویگن از توی یک سوپرمارکت که بوی ماست می دهد

کولر خراب و بی خوابی از سر گرمای هوا – صدای ویز ویز مودم برای وصل شدن به اینترنت – ویندوز – یاهومسنجر – گویا دات کام – سرکار گذاشتن مردم توی چت روم – ریبوت کردن کامپیوتر ملت – متالیکا با طعم نباتی رشتی که مامانم برایم فرستاده – سیگار ۵۷

عصیان روزانه – عشقهای شبانه – کار کردن هفت روز هفته – پز دادن با نوشته های توی روزنامه – خوش بودن با آفرین های دبیر سرویس

حقوقی که مستقیم می رفت توی جیب صاحب خانه

دلم برای چه چیزهایی تنگ می شود.

همه اینها نشانه های خیلی خوبی هستند. اما حالا خطری تازه تهدیدمان می کند: خودبزرگ بینی!

سال ۷۸ در مجله ایران جوان، میزبان ابوالفضل جلیلی فیلمساز بودیم. روزگارمان کمابیش شبیه امروز بود و از سر و صورتمان سیاست می بارید و از چشمانمان تحلیل و پیشگویی و راهکار و تئوری سیاسی می زد بیرون. فیلمسازی که دوستش داشتم علاقه ای نداشت درباره فیلم هایش حرف بزند. می خواست فقط درباره سیاست روز و دوم خرداد حرف بزند. نگاه متفاوتی به سیاست داشت که طبیعی بود.

با سادگی مخصوص خودش گفت که در فکر نوشتن نامه ای برای خامنه ای است و فکر می کند اگر نامه را به مطبوعات بدهد چاپش می کنند. گفت که می خواهد در نامه به عنوان یک هنرمند خیرخواه از خامنه ای بخواهد که شخصا به نفع اصلاحات وارد بازی بشود و دستور بدهد دیگر هیچ روزنامه ای توقیف نشود و هیچ روزنامه نگاری به زندان نیافتد. معتقد بود که خامنه ای می تواند از فرصت استفاده کند و بشود رهبر اصلاحات و جای خاتمی را بگیرد و حسابی محبوب شود. آن روزها کم نبودند کسانی که معتقد بودند ندای آزادی خواهی اصلاح طلبان تاکتیک سیاسی برای ورود به قدرت است و جلیلی هم می گفت که خامنه ای و جناح راست – و بر اساس ادبیات سیاسی آن روزها: محافظه کاران – می توانند از همین تاکتیک بهره ببرند.

مدتی از این ملاقات گذشت. خامنه ای سخنرانی معروف «مطبوعات پایگاه دشمن هستند» را انجام داد. روزنامه ها بسته شدند. او نه تنها قهرمان اصلاحات نشد بلکه خودش را به عنوان دشمن شماره یک اصلاحات تثبیت کرد. کوتاه نیامد و در فاصله شش سال بعد همه ارکان قدرت سیاسی در نظام جمهوری اسلامی را مطیع خودش کرد. شد همه کاره ایران اسلامی و قدرتش چندین برابر شد. زور مخالفان استبداد خیلی کمتر از این حرفها بود. گور بابای محبوبیت.

دو:

یکی در گوگل ریدر با یادآوری اظهارنظری از بازرگان نوشته بود که خامنه ای رهبر واقعی جنبش سبز است چون با حرفها و دستورات و اقداماتش موجب شده تا این جنبش از نفس نیافتد و مردم به اعتراض هایشان ادامه دهند. اکبر گنجی هم اخیرا نوشته بود که خامنه ای بعد از نخستین سخنرانی بعد از انتخابات، خودآگاه خود را به دشمن جنبش سبز تبدیل کرد و به هدف شعارهای تند مردم بدل شد.

حالا بعد از بیانیه موسوی، خامنه ای یک بار دیگر می تواند سوخت مورد نیاز جنبش سبز را با اظهارنظر یا تصمیمی سخت گیرانه تر تامین کند. یا شبیه آرزوی قدیمی جلیلی، از این رو به آن رو شود و با آزاد کردن زندانیان سیاسی و فراهم کردن آزادی رسانه ها و آزادی انتخابات قهرمان جنبش سبز باشد.

این دو جمله بخشی از نوشته قبلی خودم را بی معنی می کنند. به بیان دیگر رهبر جمهوری اسلامی در موقعیت غم انگیز چوب دو سر طلا قرار  گرفته. اگر کوتاه نیاید بی ثباتی ادامه می یابد و کیست که نداند هر روز که با این بحران می گذرد، بازنده اصلی سیتسم تثبیت شده کنونی است. کوتاه بیاید و به خواسته های بیانیه موسوی تن بدهد، خداحافظی با قدرت افسانه ای موجود است و هر قدم به عقب او و ساختار سیاسی نگاهدار او را ضعیف تر خواهد کرد تا روزی که از آن بالا پرت شود پایین.

علت اصلی این موقعیت هم این است که جنبش مدنی مخالف استبداد، با قدرت گرفتن روز به روز خامنه ای قدرت گرفته است. این جنبش ده سال پیش خلاقیت و نفوذ امروز را نداشت.

این یعنی امیدواری. امروز نشد، ده سال دیگر. ده سال دیگر نشد، بیست سال دیگر. روزی این موازنه قدرت به نفع جنبش ضد  استبدادی به هم می خورد.

پرسیدم کجا عقب نشینی کند؟ بگوید احمدی نژاد رییس جمهور نباشد؟ خودش از قدرت کناره بگیرد؟ از قدرت کناره بگیرد به کجا برود؟ برود توی زندان؟ برود قم؟ برود سوریه یا عراق؟ چکار بکند که مردم دست از اعتراض بردارند؟ و در عین حال احساس نکند که دو روز بعدش کشته می شود؟ کدام آدم عاقلی در موقعیت مشابه دستور می دهد که با تظاهرات مخالفانی که فریاد می زنند مرگ بر تو برخورد نشود؟ کجای دنیا مردم فریاد زده اند مرگ بر تو و طرف به این راحتی کوتاه آمده؟

خوشبختانه حالا جایی برای عقب نشینی پیدا شده. بیانیه موسوی فارغ از کلی گویی ها و مقدمه طولانی و حاشیه های غریبش حداقل چهار خواسته روشن دارد. و یک خواسته قابل تفسیر: خواسته اول در لفافه از خامنه ای می خواهد که حمایت بی چون و چرا از دولت احمدی نژاد را کنار بگذارد. (که البته منطقی این بود که با صراحت بگوید. نه اینکه باز بگذارد هوادارنش تفیسر کنند.)

اما سوال نیمه شب ذهن من باز از شرایطی خیالی اما محتمل ریشه می گیرد. گیرم احتمالش کم باشد اما غیرمنطقی نیست که خامنه ای با هدف بازگرداندن ثبات به جامعه و پایان دادن به زنجیره اعتراض ها قدمی به عقب بردارد و به بخشی از خواسته های موسوی تن بدهد. اینجاست که سوال های تازه خلق می شوند چرا که آن وقت نوبت به موسوی و کروبی و مردم خواهد رسید که عقب نشینی کنند.

از بدبینی شخصی خودم به نتیجه بخش بودن این درخواست های مسالمت جویانه که بگذرم از این سوال نمی توانم بگذرم: اگر موسوی و کروبی عقب نشینی کنند مردم هم عقب نشینی می کنند؟ حداقل گروهی که به صراحت با شعارهایشان نشان داده اند که با بخش هایی جدی از همین بیانیه موسوی هم موافق نیستند، گروهی که به قانون اساسی جمهوری اسلامی و اساس جمهوری اسلامی اعتقادی ندارند، کجای این معادله ایستاده اند؟

تا حالا تو همچين شرايطي نبودم ولي در حال حاضر فكر ميكنم كه شرافت و آزادگي بالاتر از هر چيزيه.شايد با خودت بگي كه دارم شعار ميدم،ولي اينطور نيست.فكر ميكنين بسيجي شدن و داشتن امكانات بهتر خيلي سخته.نه اينطور نيست خيلي از ماها اگه مي خواستيم مي تونستيم عضو بسيج بشيم و تو دانشگاه با رتبه هاي خوبي قبول بشيم،يا مثل خيلي از بسيجيا با جاسوسي كردن به مقام هاي بالاتري برسيم.فكر ميكنين خيلي سخته كه تو سفرهاي استاني احمدي نژاد يه نامه بنويسيم و ازش پول گدايي كنيم؟
طرفدار حكومت بودن اونقدر ها هم كه فكر ميكنين سخت نيست،ولي هركس يه ذره وجدان داشته باشه هيچ وقت همچين كاري نميكنه

در پاسخ به او نوشتم:

شرمین جان، یه نمه اختلاف نظر من و تو اینجاست که من فکر می کنم رفتن توی یه راهپیمایی مث راهپیمایی روز چهارشنبه لزوما به معنی بی شرفی نیست.
توی این سناریوی خیالی من طرف عضو بسیج نیست. توی تظاهرات کسی رو کتک نزده. اعتقادات مذهبی عمیق نداره و فقط یه مسلمون مادرزاده. از سیاست هم سر در نمیاره. آدم تحصیل کرده ای نیست. کتابخون و روزنامه خون هم نیست. اینترنت هم توی دنیاش وجود نداره. این احتمال که یه نفر با این مشخصات بره عکس خامنه ای رو دستش بگیره هم احتمال ممکنیه. این آدم به راحتی می تونه عکس شاه یا موسوی یا خاتمی هم دستش بگیره. از این آدمهای ساده و کم مدعا توی جامعه ما کم نیستند و من معتقدم همه اینها «شرافت و آزادگی» رو زیر پا نذاشتن. این آدمها با این کارا میلیونر نشدن فقط به یه حداقل به ظاهر کم ارزش دست پیدا کردن. اما این حداقل براشون خیلی اهمیت داره و برای حفظش حاضرن توی یه راهپیمایی عکس خامنه ای رو دستشون بگیرن

و او جواب داده:

به نظرت ممكن نيست اين آدم ساده براي همين حداقل كه ميگي بتونه كارهايي مثل كتك زدن مردم رو هم انجام بده؟
اصلا فرض كنيم كاري به مردم نداره و همونجوريه كه تو توصيفش كردي،با اين اوصاف با اين آدمي كه حاضره اگه منافعش به خطر بيافته به جاي خامنه اي عكس موسوي رو دستش بگيره چيكار بايد كرد؟
من نمي تونم با اين آدمي كه توصيفش كردي كنار بيام.كاش يه راهكار ميدادي واسه اينكه بتونم بهتر با اين آدم همدردي كنم،يه جوري تو ذهنم راحت تر اين مساله رو هضم كنم و شايد اونوقت بتونم باهاش كنار بيام

دوست خوبم فرناز قاضی زاده هم نوشته:

من باهات مواققم، قکر می کنم نه همه اما بخشی از این جمعیت، کسانی هستند که یا مذهبی اند ونگران شئونانت مذهبی،کسانی که اطلاعاتشون رو فقط از تلویزیون و 20:30 می گیرند. عده ای هم هستند که واقعا نگرانند که شرایط به هم بخورد . به نظر من در این شرایط بلوغ یعنی پذیرفتن اینکه هر دو طرف، هم معترضان و هم موافقان حکومت خواسته هایی دارند که باید به آنها توجه شود ، انکار هر سو از این معادله وضع را به سمت خشونتی کور می برد.

اینها را اینجا گذاشتم تا کسانی که فقط خواننده این وبلاگ هستند هم آنها را بخوانند. بخشی از همان با صدای بلند فکر کردن است که دسته جمعی لذتش بیشتر می شود.

فکر کن عمری تنهایی و رنج مادرت و خواهرانت و برادرانت فقط با روغن و برنج ماهانه کمیته امداد تسکین پیدا می کرد. فکر کن بعد از دیپلم و سربازی زدی از خانه بیرون و رقتی پایتخت که پیشانی نوشت فقر خانوادگی ات را برای همیشه پاک کنی.

کاری بلد نبودی. مدرکی نداشتی. پولی نداشتی. در شهرک های جنوب پایتخت در حال فراموش شدن بودی که مرد مهربانی در مسجد محله برایت کاری پیدا می کرد در جایی مثل خدمات اداره دادگستری. آنجا لوله کشی یاد می گرفتی.

در کارت پیشرفت می کردی. حقوقت را قران به قران جمع می کردی و زن می گرفتی. با وام دولتی خانه ای در جنوب شهر واقعی اجاره می کردی و از آن شهرک های نکبتی می زدی بیرون. سر وقت نماز می خواندی تا هم برای پیرمرد مهربان مسجد محله قدیمی ات دعا کنی و هم به رییس بسیجی ات ثابت کنی که آدم خوبی هستی.

وام می گرفتی و یخچال می خریدی.  از تعاونی دادگستری تلویزیون رنگی می خریدی با دی وی دی پلیر. عیدی سکه می گرفتی و برای بچه هایت لباس نو می خریدی. برای زنت طلا می خریدی. هر شب سر نماز از خدا تشکر می کردی که از بدبختی بی انتهایت نجاتت داده …

و بعد انتخابات می شد.

سردرنمی آوردی چه شده اما مدام سرنماز دعا می کردی که همه چیز به روز اول برگردد. آقای خامنه ای عصبانی نباشد. احمدی نژاد که درست نمی شناختیش رییس جمهوری باشد. بتوانی باز هم وام بگیری. شاید روزی خانه بخری. اصلا شاید اسمت در قرعه کشی دادگستری بیرون می آمد و می توانستی ماشین هم ثبت نام کنی. و بچه هایت را بفرستی دانشگاه که قاضی شوند. فکر کن احساسی به تو می گفت اینها که در خیابان فریاد می زنند همه آرزوهایت را به باد خواهند داد.

آن وقت چهارشنبه نمی رفتی توی راهپیمایی و عکس خامنه ای را دستت نمی گرفتی؟

این طور هم می شد که سرنوشتت رقم بخورد. اینطور هم باز ایرانی بودی. باز هم حقوقی داشتی.